Kişisel Verilerin Korunması Hukuku Kapsamında Unutulma Hakkı

Unutulma Hakkı bir diğer adıyla "Silinme Hakkı", bilim ve teknoloji çağının gelişimi sonucunda kişilerin sanal dünyadaki ve özellikle internet ve sosyal medya üzerindeki geçmişinin kendi istekleri doğrultusunda kaldırılıp kaldırılamayacağı konusunda gündeme gelmiş ve yeni bir hak olarak doğmuştur.

Kişilerin internet dünyasındaki olumsuzlar başta olmak üzere olumlu etkileri de olan paylaşımlarına ilişkin kişilerin özel hayatın gizliliği, manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı gibi birçok temel hak ve özgürlüğünü etkilemektedir. Bu haktan sadece ilgili verilerin ait olduğu kişiler yararlanabilmekte ve dolayısıyla internet üzerinden paylaşılan içeriklere erişimin zorlaştırılmasına veya kaldırılmasına yönelik kişisel verilerinin silinmesini talep etme hakkı yalnızca ilgili kişilerde bulunmaktadır.

Hukuka Uygun Verilerin Unutulma Hakkı Kapsamında Değerlendirilmesi

Yukarıda belirtildiği üzere, unutulma hakkının kullanılmasında hukuka uygun olan verilerin de bahse konu olabileceği örneğin, ilgili verinin internet üzerindeki herhangi bir paylaşım üzerinden hukuka uygun şekilde yayımlandığı fakat, zaman ve değişen koşullar nedeniyle hukuka aykırı nitelikte olabileceği görülmektedir.

Bu konuda ilgili verinin zaman içerisinde güncelliğini veya doğruluğunu yitirmesi sonucunda aslında hukuka aykırı bir veri olarak internet üzerinde yer almaya devam etmesi ilgili haktan yararlanma hakkını haiz kişilerin hayatını olumsuz olarak etkileyebilecektir.

Avrupa Birliği Adalet Divanı Kararı

Avrupa Birliği Adalet Divanı 2014 yılında "Google Spain SL and Google Inc. v Agencia Española de Protección de Datos (AEPD) and Mario Costeja González (Google v. Spain)" kararında unutulma hakkına değinmiştir.

Kararda kısaca, internetteki arama motoru üzerindeki aramalarda ulaşılan bilgilerin "geçersiz, eksik, tamamen ilgisiz veya sonradan ilgisiz hale gelen" nitelikte olması halinde ve amacını aşan bu kişisel verilerin arama motoru ürerinden erişime engellenmesi gerektiğinden bahsedilmiştir.

Unutulma hakkının ilgili kişilerin özel hayatın gizliliği hakkının bazı somut olaylarda kamunun bilgi alma hakkının üzerinde olabileceğinden söz edilmiştir. Bu denklemde özel hayatın gizliliğinin ağır bastığı ve bahsi geçen kişisel verilerin erişime engellenmemesine yönelik kararların yalnızca kamunun üstünlüğünün yararı olduğu hallerde hukuka uygun ve geçerli olacağının altı çizilmiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 2015 yılında verdiği bir kararda da özetle ceza yargılamasında mağdur olan kişinin bir kaynakta adının açıkça belirtilmesinin kişinin özel hayatını ihlal ettiği ve somut olayda kamunun herhangi bir üstün yararının bulunmadığına hükmedilmiştir.

Türkiye'de Unutulma Hakkının Tanımı

Unutulma hakkının, ülkemizde bu hakkın açık bir tanımı bulunmamakla birlikte, Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 2020 yılındaki bir kararında "bireyin geçmişte hukuka uygun olarak yayılmış ve doğru nitelikteki bilgilerinin zamanın geçmesine bağlı olarak erişimden kaldırılmasını ya da gündeme getirilmemesini talep edebilmesi" olarak belirtilmiştir.

Yasal Düzenlemeler

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik ile "unutulma hakkı" yasal düzenlemelerde yerini bulmuştur.

KVKK'nın 7. maddesinde KVKK hükümlerine uygun olarak işlenmiş olması halinde dahi, ilgili kişisel verinin işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması halinde bu verilerin re'sen veya ilgili kişinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silineceği, yok edileceği veya anonim hale getirileceği düzenlenmiştir.

İlaveten, KVKK'nın çeşitli hükümlerinde kişisel verilerin işlenmesindeki genel kurallar da düzenlenmiştir. Bu kapsamda, ilgili unutulma hak sahiplerinin verilerinin bu düzenlemelere girmesi durumunda KVKK'da yer alan başvuru haklarını kullanarak verilerinin silinmesinin, anonimleştirilmesinin, veri işleme faaliyetlerinin durdurulmasının, yok edilmesinin, içerikten çıkartılmasının veya veri işleme faaliyetlerinin durdurulmasının talep edilebileceği ve uygun olanının uygulanabileceği söz konusudur.

Başvuru Yolları

İnternet ortamında veri toplayan sunucuların veya sitelerin işbu kişisel verileri hukuka aykırı olarak saklaması hali mevcut ise ilgili hak sahiplerinin unutulma hakkını kullanarak kişisel verilerinin kaldırılmasını talep etmesi çeşitli düzenlemeler ile desteklenmektedir.

Kişisel verileri hukuka uygun olmayan şekilde internet üzerinden işlenen kişiler bu verileri bulunduran ve işleyen sunuculara, sitelere veya arama motoru sahiplerine başvurabilecek olup bu yolda herhangi bir sonuç alamayan kişilerin Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na veya yargı yoluna başvurması mümkündür.

Cezai Yaptırımlar

Verilerin işlenmesinde herhangi bir hukuki dayanağın bulunmamasına rağmen bu verileri silmeyen veya anonim hale getirmeyenler bakımından bu durum Kişisel Verileri Koruma Kurumu tarafından KVKK'nın 17/2 maddesinde suç olarak nitelendirilmiş ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 138. maddesi uyarınca bu suçların cezalandırılması gündeme gelmiştir.

Türk Ceza Kanunu'nun 138. maddesi "Kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olanlara görevlerini yerine getirmediklerinde bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun konusunun Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması veya yok edilmesi gereken veri olması hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır." şeklinde olup ihlale sebep olanlar bakımından hapis cezası öngörülmektedir.

Sonuç

Unutulma hakkı, dijital çağda bireylerin kişisel veriler üzerindeki kontrolünü artıran önemli bir haktır. Hem ulusal hem de uluslararası düzenlemelerle korunan bu hak, kişilerin geçmişte paylaşılan verilerinin zaman içinde özel hayatlarını olumsuz etkilemesini önlemeyi amaçlamaktadır. KVKK ve ilgili yönetmelikler, bu hakkın kullanılması için gerekli yasal çerçeveyi sağlamakta ve ihlallere karşı caydırıcı cezai yaptırımlar öngörmektedir.