Profesyonel Futbolcu Sözleşmesinde Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

Türk Medeni Kanunu ve Borçlar Kanunu'nda, Ticaret Kanunu'nda özel olarak yer verilen bazı sözleşme türleri mevcuttur. Sözleşmelerin özel bir türü olan sporcu sözleşmeleri ise Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen hizmet sözleşmelerinin özel bir görünümüdür. İşte, sporcuların kulüpleriyle yaptıkları sözleşmelere genel olarak sporcu sözleşmeleri denilmektedir.

Daha geniş bir ifade ile, sözleşme, profesyonel futbolcular ile kulüpler arasında yapılan ve taraflara karşılıklı sorumluluk yükleyen rızai sözleşme olarak tanımlanabilir.

Profesyonel Futbolcu Tanımı

FIFA Talimatı'na göre; kulübe yazılı sözleşme ile bağlı olan ve kendisine harcadığı futbol giderlerinden daha fazla ücret ödenen kişi profesyonel futbolcu olarak tanımlanır. TFF Profesyonel Futbolcuların Statüsü ve Transferi Talimatına göre ise; bir kulüple yazılı sözleşmesi bulunan ve kendisine futbol faaliyeti kapsamında yaptığı harcamalardan daha fazla miktarda ücret ödenen futbolcu olarak tanımlanmıştır.

PFSTT'nin 3. Maddesinde profesyonel futbolcu kavramı düzenlenmektedir. Buna göre, bir kulüple yazılı sözleşme yapmış olan ve kendisine futbol faaliyetleri kapsamında yaptığı harcamalardan daha fazla miktarda ödeme yapılan futbolcu olarak belirtilmektedir.

Yapılan düzenlemeler 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu'nun kabulünden önceki PFSTT'ye aittir. 7405 Sayılı SKSF m. 23'te profesyonel kavramına değinilmektedir. Buna göre, Spor federasyonunun üyesi olduğu uluslararası kuruluşlar tarafından profesyonel olarak kabul edilen ve mevzuata göre profesyonel faaliyette bulunulmasına izin verilen spor dallarında, bir spor kulübü veya spor anonim şirketine sözleşme ilişkisi ile bağlı biçimde profesyonel olarak spor faaliyetinde bulunulabilir.

Amatör Futbolcu Kavramı

Bununla beraber PFSTT'nin 4. Maddesinde amatör sporculara "futbolculara" ilişkin de bir açıklama getirilmektedir. Söz konusu maddeye göre; madde 3'te belirtilen tanımın dışında kalan tüm futbolcular amatör futbolcu olarak kabul edilmekte olup, bir müsabaka ile ilgili gerçekleşen ulaşım, konaklama, malzeme, sigorta, beslenme ve antrenman giderlerinin karşılanması futbolcunun amatör statüsünü bozmayacağı vurgulanmaktadır.

Ayrıca, profesyonel takımların, resmi lig ve kupa müsabakalarında amatör futbolcu oynatamayacakları düzenlemektedir.

Hizmet Sözleşmesi Statüsü

Profesyonel futbolcu sözleşmeleri de aynı TBK m.393 vd. düzenlenen hizmet sözleşmeleri statüsündedirler. Bu bağlamda özellikle vurgulamak gerekir ki profesyonel sporcu sözleşmesi hukuken tam olarak işçi-işveren sözleşmesi değildir.

Her ne kadar futbolcunun işvereni kulüp olsa da ya da kulübün sözleşmeli işçisi futbolcu olsa da iş kanunu kapsamında değerlendirilmeye alınmamaktadırlar. Öte yandan zaman zaman bazı uyuşmazlıklarda iş mahkemeleri profesyonel futbolcu sözleşmelerini inceleme yetkisine sahip olsa da, bu durum profesyonel futbolcu sözleşmelerinin niteliğini değiştirmemektedir.

Zira, 4857 sayılı iş kanunun 4. Maddesinde de sporcu sözleşmelerinin iş kanunu nezdinde değerlendirilmeyeceği ve bunların iş kanuna tabi olamayacağı dolayısıyla sporcuların -konumuz nezdinde futbolcuların- işçi sayılmadıkları özellikle dile getirilmektedir.

Sözleşmenin Unsurları

Bu bilgiler ışığında profesyonel futbolcu sözleşmelerinin unsurlarını ele aldığımızda hizmet sözleşmesinde olduğu gibi 3 tane ana unsurdan oluşmaktadırlar:

İşin görülmesi
Ücret
Bağımlılık

Bazı yapılan tanımlarda bu 3 unsura, "süreklilik" adı altında 4. bir unsur eklenmektedir.

Ücret Hakkı

Profesyonel futbolcu istihdam eden kulübün en önemli yükümlülüğünü oluşturan unsur ücrettir. Ücret bir profesyonel futbolcunun en temel hakkıdır. Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesini düzenleyen 313. maddesi, işverenin en önemli borcunun ücret verme olduğu belirtilmiş olup 323. maddesi de işverenin, akdedilen sözleşmede tespit edilen ücreti ödemekle yükümlü olduğu düzenlemiştir.

PFSTT madde 2 uyarınca ücret profesyonel futbolcunun sözleşmedeki edimler karşılığı hak kazandığı para ve para ile ölçülebilir değerler olarak tanımlanmaktadır.

Ücret Türleri

Futbolcunun hak edişi olan ücretin birden fazla türü mevcuttur:

Aylık ücret
Garanti ücret
İmza parası
Maç başı ücreti
Primler

Bu ücretlerin ne şekilde ödeneceği tarafların serbest iradeleri doğrultusunda gerçekleşecektir. Fakat uygulamada en çok görülen ücret ödeme sistemi; maç başı ücret, garanti ücret ve sözleşmedeki şartların yerine getirilmesi ile kazanılan prim olarak görülmektedir. Uygulamada bu primlere bonus da denmektedir.

Aylık ücret, Talimat'ın 21. maddesine göre sözleşmede belirtilmesi zorunlu olan ve futbolcuya aylık asgari ücret tutarının altında olmamak kaydıyla ödenen ücret olarak tanımlanmıştır. Maç başı ücret futbolcunun müsabakaya çıktığı maç üzerinden hesaplanarak futbolcuya ödenen ücreti belirtmektedir.

Maç başı ücretin hesaplanması konusunda taraflar sözleşmeye açıklama koyabilirler. Futbolcunun müsabaka kadrosunda yer alması, ilk onbire girmesi veya sonradan oyuna dahil olması durumlarına göre orantılı bir şekilde ücretin ne şekilde ödeneceğinin belirlenmesi mümkündür.

Kulübün Hakları ve Futbolcunun Yükümlülükleri

Diğer taraftan kulübün sözleşmeden doğan hakları:

Disiplin cezası verme hakkı
Sporcudan işin görülmesini isteme hakkı
Sporcunun özel yaşantısına müdahale edebilme hakkı

Başka bir ifadeyle sporcunun kulübe karşı yükümlülükleri kendi özel yaşantısına dikkat etmesi -futbol müsabakalarını, marka hakkını, kulübün itibarını gözetme- gerekmekte, sözleşme çerçevesinde futbolla ilgilenmesi ve işini görmesi gerekmektedir.

Sözleşmenin Sona Ermesi

Profesyonel futbolcu sözleşmeleri kural olarak tarafların anlaşmasıyla ya da taraflardan birinin haklı nedenle feshi ile sona erdirilir. Sözleşme kapsamında taraflardan herhangi birinin veya ikisinin birden yükümlülüklerinin ihlali halinde diğer taraf ödemezlik defini ileri sürerek kendi edimini yerine getirmekten kaçınabilmektedir.

Bu doğrultuda, profesyonel futbolcu sözleşmesini imzalayan taraflar başka bir ifadeyle bu sözleşme kapsamında anlaşma sağlayan taraflar, borçlarına uygun hareket etmedikleri takdirde:

Sözleşmeyi feshetme hakkı
Tazminat isteme hakkı
Federasyon tarafından verilecek olan sportif cezaları talep etme hakkı

gibi haklara sahiptirler.

Sonuç

Profesyonel futbolcu sözleşmeleri, hizmet sözleşmelerinin özel bir türü olmakla birlikte, iş hukuku kapsamında değerlendirilmemektedir. Ücret, futbolcunun en temel hakkı olup, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülükleri sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Sözleşmenin ihlali halinde taraflar, fesih, tazminat ve sportif ceza talep etme haklarına sahiptirler.